ଶାରଦୀୟ ଦୁର୍ଗାପୂଜା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ; ଏହା ମଣିଷର ଆସ୍ଥା, ଭକ୍ତି, ଭାବନା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଆତ୍ମିକ ସମ୍ପର୍କର ଏକ ଅନନ୍ୟ ମହାପର୍ବ। ମାଆ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଆଗମନରେ ଯେଉଁ ଧରା ଆନନ୍ଦରେ ଝଲସି ଉଠେ, ସେହି ଧରା ମାଆଙ୍କ ବିସର୍ଜନ ବେଳେ ଲୁହରେ ଭିଜିଯାଏ। କାଶତଣ୍ଡୀର ଧଳା ଫୁଲ, ଶରତର ନିର୍ମଳ ଆକାଶ, ଢାକର ଶବ୍ଦ, ଶଙ୍ଖନାଦ ଓ ଧୂପଦୀପର ସୁଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦର ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ, ଭସାଣିର ଦିନ ତାହା ଏକ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ବିରହରେ ପରିଣତ ହୁଏ।ମାଆ ଆସିଥିଲେ ଝିଅ ହୋଇ, ଭକ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆଶା ହୋଇ, ଦୁଃଖୀର ମନରେ ସାହସ ହୋଇ ଏବଂ ଅସହାୟର ଆଖିରେ ଆଶ୍ରୟ ହୋଇ। କିନ୍ତୁ ଆଜି ସେହି ମାଆଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେବାର ସମୟ ଆସିଛି। ମାଆଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଚାହିଁ ଭକ୍ତର ମନ ନିରବରେ ପଚାରେ— ମାଆ, ଏତେ ଶୀଘ୍ର କାହିଁକି ଚାଲିଯାଉଛୁ? ଆମ ଦୁଃଖ, ଆମ କଷ୍ଟ, ଆମ ଅକୁହା ଯନ୍ତ୍ରଣା ସବୁ କ’ଣ ତୋ ପାଖରେ କହି ସାରିଲୁ?ଭସାଣି କେବଳ ବିଦାୟ ନୁହେଁ, ଏକ ଭାବନାର ମହାସମୁଦ୍ର।ବିସର୍ଜନର ଦୃଶ୍ୟ ଯେତେ ଭବ୍ୟ, ହୃଦୟର ବେଦନା ସେତେ ଗଭୀର। ଢାକର ତାଳରେ ଭକ୍ତମାନେ ନାଚନ୍ତି, ମାଆଙ୍କ ଜୟଧ୍ୱନିରେ ଆକାଶ କମ୍ପିଉଠେ, ସିନ୍ଦୂରର ରଙ୍ଗରେ ପରିବେଶ ରଙ୍ଗୀନ ହୋଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ସେହି ହସ ଓ ଉତ୍ସବର ଆଢ଼ୁଆଳରେ କେତେ ଆଖିରେ ଲୁହ ଜମି ରହିଥାଏ, ତାହା କିଏ ଦେଖେ?କାହା ପାଇଁ ମାଆ ହେଉଛନ୍ତି ଜୀବନର ଶେଷ ଭରସା, କାହା ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଏକମାତ୍ର ସାନ୍ତ୍ୱନା, ଆଉ କାହା ପାଇଁ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ସ୍ୱପ୍ନକୁ ପୁଣିଥରେ ଗଢ଼ିବାର ଶକ୍ତି। ଜଣେ ମାଆଙ୍କ ଚରଣରେ ନିଜର ଅସୁସ୍ଥ ସନ୍ତାନର ଆରୋଗ୍ୟ ମାଗେ, ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ନିଜ ଜୀବନର ଏକାକୀପଣରୁ ମୁକ୍ତି ମାଗେ, ଜଣେ ମାଆ ନିଜ ସନ୍ତାନର ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ଆଉ ଜଣେ ନିରାଶ ମଣିଷ ନିଜ ଜୀବନରେ ଟିକିଏ ଶାନ୍ତି ଖୋଜେ।ମାଆଙ୍କ ବିସର୍ଜନ ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ— ମାଆ, ତୁ ଚାଲିଗଲେ ଆମ ଦୁଃଖ କାହାକୁ କହିବୁ?ମାଆଙ୍କ ବିଦାୟରେ ନାରୀ ହୃଦୟର ନିରବ କାନ୍ଦଣାଦେବୀ ଦୁର୍ଗା ହେଉଛନ୍ତି ନାରୀଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ। ସେ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ ସଂଗ୍ରାମ, ଅସତ୍ୟ ବିରୋଧରେ ସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ଧକାର ବିରୋଧରେ ଆଲୋକର ବାର୍ତ୍ତା ଦିଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଆମ ସମାଜରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅନେକ ନାରୀ ନିଜ ଘର ଭିତରେ ନିଜର ଦୁଃଖକୁ ଲୁଚାଇ ରଖୁଛନ୍ତି। କେହି ଅପମାନ ସହୁଛନ୍ତି, କେହି ନିଜ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ବଳି ଦେଉଛନ୍ତି, କେହି ପରିବାରର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାଇଁ ନିଜ ଲୁହକୁ ନିଜେ ପିଇଯାଉଛନ୍ତି।ସେମାନେ ମାଆ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି କେବଳ ସମୃଦ୍ଧି ମାଗନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ମାଗନ୍ତି ଆତ୍ମସମ୍ମାନ, ନିରାପତ୍ତା, ସମାନ ଅଧିକାର ଓ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ ଠିଆ ହେବାର ସାହସ। ଭସାଣି ଦିନ ସେହି ନାରୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶୂନ୍ୟତା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ସେମାନେ ଭାବନ୍ତି, ମାଆ, ତୁ ଯେଉଁ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ, ସେହି ଶକ୍ତି ଆମ ଜୀବନରେ ସଦା ଜାଗ୍ରତ ରହୁ।ମାଆଙ୍କ ଆଗମନର ପ୍ରକୃତ ସାର୍ଥକତା ସେତେବେଳେ ହେବ, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଝିଅ ନିର୍ଭୟରେ ବଞ୍ଚିପାରିବ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାରୀ ସମ୍ମାନ ପାଇବ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ଭଲପାଇବାର ଦୀପ ଜଳିବ।ବିସର୍ଜନର ଜଳରେ ଭାସିଯାଏ ମାଟି, ନୁହେଁ ଭକ୍ତିଯେତେବେଳେ ମାଆଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଧୀରେ ଧୀରେ ଜଳରେ ବିଲୀନ ହୁଏ, ଭକ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏକ ଅଜଣା କମ୍ପନ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ମନେହୁଏ, ଆମ ଆଖି ଆଗରୁ ଆମର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଆଶ୍ରୟଟି ଦୂରେଇ ଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ମାଆ କେବେ ଆମଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ମାଟିର ପ୍ରତିମା ଜଳରେ ବିଲୀନ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ମାଆଙ୍କ ଶକ୍ତି, ତାଙ୍କ କରୁଣା ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆମର ଅଗାଧ ବିଶ୍ୱାସ ଆମ ହୃଦୟରେ ରହିଯାଏ।ମାଆଙ୍କ ବିସର୍ଜନ ଆମକୁ ଜୀବନର ଏକ ମହାନ ସତ୍ୟ ଶିଖାଏ— ଏହି ସଂସାରରେ ଆଗମନ ଅଛି, ବିଦାୟ ଅଛି; ମିଳନ ଅଛି, ବିଚ୍ଛେଦ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ ଭଲପାଇବା କେବେ ବିଲୀନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଭକ୍ତି ନିର୍ମଳ, ଯେଉଁ ବିଶ୍ୱାସ ଗଭୀର, ତାହା ସମୟର ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ।ମାଆ ଆଜି ଜଳରେ ବିଲୀନ ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଆମ ଘରର ତୁଳସୀ ଚଉରାରେ, ଆମ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ, ଆମ କର୍ମରେ ଏବଂ ଆମର ମାନବିକତାରେ ବଞ୍ଚି ରହିବ।ମାଆ, ଆସନ୍ତା ବର୍ଷ ପୁଣି ଆସିବୁହେ ଜଗତ୍ଜନନୀ ମାଆ ଦୁର୍ଗା! ତୋର ବିଦାୟରେ ଆଜି ପରିବେଶ ନିରବ, ହୃଦୟ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ଓ ଆଖି ଅଶ୍ରୁସିକ୍ତ। ତଥାପି ଏହି ବିଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ରହିଛି ଆଗାମୀ ମିଳନର ଆଶା। ଆମେ ତୋତେ ଅଟକାଇ ପାରିବୁ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଆମ ହୃଦୟରେ ତୋର ଆସନକୁ କେହି କେବେ ଛଡ଼ାଇ ପାରିବ ନାହିଁ।ମାଆ, ଯେଉଁ ଘରେ ଅଶାନ୍ତି ଅଛି, ସେଠାରେ ଶାନ୍ତି ଦେ। ଯେଉଁ ଆଖିରେ ଲୁହ ଅଛି, ସେଠାରେ ହସ ଫୁଟାଇ ଦେ। ଯେଉଁ ପରିବାରରେ ଅଭାବ ଅଛି, ସେଠାରେ ସାହସ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଭରିଦେ। ଯେଉଁ ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ସେଠାରେ ଆଶାର ନୂଆ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ କର। ଯେଉଁ ନାରୀ ଅନ୍ୟାୟର ଶିକାର ହେଉଛି, ତାକୁ ନିଜ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଲଢ଼ିବାର ଶକ୍ତି ଦେ। ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏକାକୀତ୍ୱରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ୁଛି, ତାକୁ ତୋର ମାତୃସ୍ନେହର ଅନୁଭବ ଦେ।ମାଆ, ତୋର ବିଦାୟରେ ଆମେ କାନ୍ଦୁଛୁ, କିନ୍ତୁ ଆମର ଏହି ଲୁହ ଦୁର୍ବଳତାର ନୁହେଁ; ଏହା ଆମ ଅସୀମ ଭଲପାଇବାର ପ୍ରତୀକ। ତୁ ଆମକୁ ଶିଖାଇଛୁ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ ଲଢ଼ିବାକୁ, ସତ୍ୟର ପଥରେ ଚାଲିବାକୁ ଏବଂ ଦୁଃଖୀ ମଣିଷର ଲୁହ ପୋଛିବାକୁ।ଆଜି ତୋର ପ୍ରତିମା ବିସର୍ଜିତ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ତୋର ମହିମା କେବେ ବିସର୍ଜିତ ହେବ ନାହିଁ। ତୋର ନାମ ଆମ ଓଠରେ, ତୋର ରୂପ ଆମ ଆଖିରେ ଓ ତୋର କରୁଣା ଆମ ହୃଦୟରେ ସଦା ଜୀବନ୍ତ ରହିବ।ଶେଷରେ ଏତିକି ପ୍ରାର୍ଥନା—ହେ ମାଆ ଦୁର୍ଗା, ତୋର ଭସାଣି ସହିତ ଆମ ଦୁଃଖର ଭସାଣି ହେଉ, ଆମ ଜୀବନରୁ ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅହଂକାରର ବିସର୍ଜନ ହେଉ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ହୃଦୟରେ ମାନବିକତା ଜାଗ୍ରତ ହେଉ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଉ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷ ଭଲପାଇବାରେ ବଞ୍ଚିବାର ସୁଯୋଗ ପାଉ।ମାଆ, ତୁ ଯାଉନାହୁଁ— ତୁ କେବଳ ଆମ ଆଖିରୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଉଛୁ। ଆମ ହୃଦୟରେ ତୁ ସଦା ବିରାଜମାନ।ଆସ ମାଆ, ଆସନ୍ତା ଶାରଦୀୟ ପର୍ବରେ ପୁଣି ଆସିବୁ। ଆମ ଅପେକ୍ଷାର ଦୀପ ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳୁଥିବ।ଜୟ ମାଆ ଦୁର୍ଗା।ଲେଖିକା: ନିବେଦିତା ପ୍ରିୟଦର୍ଶିନୀ ଶୁକ୍ଲା, କଟକ
About the Author
